Mastcellen, nutraceuticals en allergieën: voedingsstrategieën voor immunologische regulatie

Meer dan 30% van de wereldbevolking lijdt aan een vorm van allergische ziekte, en dit cijfer blijft toenemen. De meest voorkomende allergieën zijn die veroorzaakt door pollen, huisstofmijt, dierenharen en bepaalde voedingsmiddelen.

De hoge prevalentie van deze aandoeningen is te wijten aan een combinatie van genetische en omgevingsfactoren.

Hoewel sommige mensen genetisch voorbestemd zijn om allergieën te ontwikkelen, speelt de omgeving ook een belangrijke rol. Blootstelling aan verontreinigende stoffen, veranderingen in voeding en de moderne levensstijl kunnen de reactie van het immuunsysteem verstoren, wat leidt tot overdreven reacties op stoffen die geen bedreiging zouden moeten vormen.

Wat is de relatie tussen mestcellen en allergieën?

Allergieën zijn overdreven reacties van het immuunsysteem op onschuldige stoffen, die allergenen worden genoemd. De meest voorkomende allergenen zijn pollen, huisstofmijt, dierenharen en bepaalde voedingsmiddelen zoals pinda’s of schaaldieren.

Stel je voor dat het immuunsysteem een beveiligingsteam van een gebouw is. Hun taak is om het lichaam te beschermen tegen echte bedreigingen, zoals virussen en bacteriën. Bij allergische mensen raakt dit team echter in de war en reageert het overdreven op onschuldige stoffen.

Deze buitensporige reactie wordt een allergische reactie genoemd.

Wanneer een allergisch persoon in contact komt met een allergeen, activeert het immuunsysteem de mestcellen, waardoor symptomen zoals:

• Niezen en verstopte neus
• Jeuk of netelroos
• Keelontsteking of ademhalingsmoeilijkheden
• Rode en tranende ogen

De term allergie werd in de 20e eeuw geïntroduceerd door de wetenschapper Clemens von Pirquet, die ontdekte dat het immuunsysteem zowel kan beschermen als overgevoeligheid kan veroorzaken.

Mestcellen zijn cellen van het immuunsysteem die verantwoordelijk zijn voor het detecteren van mogelijke bedreigingen. Ze bevinden zich in grote hoeveelheden in:

• Huid (veroorzaakt jeuk of netelroos).
• Longen (veroorzaakt ademhalingssymptomen).
• Darmen (veroorzaakt reacties op bepaalde voedingsmiddelen).

Deze cellen bevatten chemische stoffen, waarvan histamine de belangrijkste is die verantwoordelijk is voor allergische symptomen.

Hoe worden mestcellen geactiveerd?

IgE-afhankelijke activatie (Immunoglobuline E)

Dit is het meest voorkomende mechanisme bij allergieën:

1. Sensibilisatie: De eerste keer dat een allergisch persoon in contact komt met een allergeen, produceert hun immuunsysteem specifieke IgE-antilichamen.
2. Binding aan mestcellen: IgE bindt zich aan de FcεRI receptoren op het membraan van mestcellen, waardoor ze zich voorbereiden op toekomstige reacties.
3. Histamine-afgifte: Het allergeen activeert de mestcellen, die histamine en andere ontstekingsmediatoren afgeven.

Deze activatie veroorzaakt jeuk, ontsteking, roodheid, verstopte neus en ademhalingsmoeilijkheden.

IgE-onafhankelijke activatie

Mestcellen kunnen ook zonder IgE geactiveerd worden, door te reageren op:

• Chemische stoffen en medicijnen: Sommige geneesmiddelen kunnen mestcellen zonder IgE activeren, wat leidt tot pseudo-allergieën.
• Patroonherkenningsreceptoren (TLR): Detecteren pathogenen en activeren mestcellen als een immuunverdediging.
• Pro-inflammatoire cytokinen: Moleculen zoals IL-33, TSLP en IFN-γ kunnen de afgifte van histamine en andere pro-inflammatoire stoffen stimuleren.

Wat gebeurt er wanneer mestcellen worden geactiveerd?

Ze geven een groot aantal ontstekingsstoffen af, wat leidt tot allergische en ontstekingssymptomen.

Enkele belangrijke mediatoren zijn:

• Histamine: Verantwoordelijk voor ontsteking, roodheid, jeuk en verhoogde vasculaire permeabiliteit.
• Proteases (trypase, chymase): Enzymen die bijdragen aan ontsteking en weefselherstructurering.
• Eicosanoïden (prostaglandinen en leukotriënen): Stoffen afgeleid van vetzuren die ontsteking versterken.
• Cytokinen en chemokinen: Chemische boodschappers die de immuunrespons reguleren en andere ontstekingscellen aantrekken.

Nutra-ceuticals en hun impact op mestcellen

De term nutraceuticum werd in 1989 bedacht door Stephen DeFelice, door voeding en farmacologie te combineren. Het wordt gedefinieerd als:

“Een voedsel of deel van een voedsel dat medische of gezondheidsvoordelen biedt, waaronder de preventie en behandeling van ziekten”

Hoe kunnen ze invloed hebben op mestcellen?

Nutra-ceuticals bieden niet alleen voeding, maar kunnen ook helpen bij het beheersen van ziekten, waaronder het reguleren van de activatie van mestcellen bij allergische reacties. Het zijn voedingsmiddelen die bioactieve verbindingen bevatten die de activatie van mestcellen kunnen moduleren en ontstekingen kunnen verminderen.

Figuur: Verschillende dieetverbindingen die invloed kunnen hebben op de activatie van mestcellen, waardoor ontsteking wordt verminderd. Sina Kaag (2023)

Lipiden

Meervoudig onverzadigde vetzuren (PUFA)

Deze vetzuren hebben ontstekingsremmende eigenschappen en kunnen de activatie van mestcellen moduleren, waardoor de productie van histamine en cytokinen wordt verminderd.

Voedingsmiddelen rijk aan PUFA:

• Alpha-linoleenzuur (ALA): Chiazaden, lijnzaad, walnoten, soja, canola-olie.
• Eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA): Vette vis (zalm, sardines, tonijn, makreel, haring).
• Arachidonzuur (AA): Ecolgisch rood vlees, eieren, schaaldieren.

Korte keten vetzuren (SCFA)

SCFA hebben een gunstig effect op de darmmicrobiota, helpen het immuunsysteem te reguleren en verminderen ontsteking.

Voedingsmiddelen die de productie van SCFA bevorderen:

• Butyraat: Boter, ghee, gerijpte kaas, gefermenteerde producten (kefir, yoghurt, zuurkool, miso, kombucha).
• Acetaat: Appelazijn.
• Propionaat: Emmentaler kaas.
• Voedingsmiddelen rijk aan resistent zetmeel (helpen bij de productie van SCFA): peulvruchten, groene bananen, aardappelen, rijst en granen die tussen de 12 en 24 uur gekookt en afgekoeld zijn.

Vitaminen

In vet oplosbare vitaminen, zoals vitamine D, spelen een belangrijke rol bij het reguleren van het immuunsysteem en helpen de activatie van mestcellen onder controle te houden.

Voedingsmiddelen rijk aan vitamine D:

• Vette vis: Zalm, tonijn, sardines.
• Ei.
• Zonbestralde paddenstoelen.
• Verantwoord zonnebaden (essentieel voor de synthese van vitamine D via de huid).

Aminozuren

Sommige niet-essentiële aminozuren kunnen ontsteking en de activiteit van mestcellen moduleren.

Voedingsmiddelen rijk aan immunomodulerende aminozuren:

• Arginine: Mager vlees, vis, zuivelproducten, noten (walnoten, amandelen, hazelnoten), peulvruchten (kikkererwten en linzen).
• Glutamine: Vlees, vis, eieren, zuivelproducten, spinazie, peterselie, rode biet, kool, bonen.
• Glycine: Biologisch kippenbouillon, gelatine, kip, vis, spinazie, boerenkool, pompoenzaden.

Carotenoïden (plantenpigmenten met antioxidante eigenschappen)

Carotenoïden helpen de immuunrespons te reguleren en hebben ontstekingsremmende effecten op mestcellen.

Voedingsmiddelen rijk aan carotenoïden:

• Fucoxanthine: Zeewier (wakame, nori).
• Astaxanthine: Zalm, forel, garnalen, kreeften, krabben.
• Lycopene: Tomaten, watermeloen, roze grapefruit, rode paprika, guave.

Specerijen met ontstekingsremmende eigenschappen

Sommige specerijen kunnen de activatie van mestcellen blokkeren en de afgifte van histamine en cytokinen verminderen.

Voedingsmiddelen rijk aan deze verbindingen:

• Kurkumine: Kurkuma.
• Kaneel: Cinnamaldehyde.

Fenolische verbindingen (bioactieve plantmoleculen met immunomodulerende effecten)

Flavonoïden:

Flavonoïden zijn krachtige antioxidanten en ontstekingsremmers die de afgifte van histamine en de activatie van mestcellen verminderen.

Voedingsmiddelen rijk aan flavonoïden:

• Kaempferol: Broccoli, spinazie, boerenkool, appels, druiven.
• Quercetine: Uien, appels, druiven, groene thee, bessen, kappertjes.
• Luteoline: Peterselie, selderij, groene paprika’s, kamille.
• Miricetine: Zwarte thee, spinazie, bosbessen, druiven, bramen.
• Epigallocatechine-gallaat (EGCG): Groene thee.
• Hesperetine: Citrusvruchten (sinaasappel, citroen, grapefruit, mandarijn).
• Naringenine: Grapefruit, sinaasappel, tomaat, peterselie.

Polymethoxiflavonoïden

Deze gespecialiseerde flavonoïden hebben een sterk ontstekingsremmend effect.

Voedingsmiddelen rijk aan polymethoxiflavonoïden:

• Nobiletine: Schil van citrusvruchten (sinaasappels, mandarijnen, citroenen).
• Tangeretine: Mandarijnen, sinaasappels.

Stilbenen

Dit zijn krachtige antioxidanten die de ontsteking kunnen moduleren.

Voedingsmiddelen rijk aan stilbenen:

• Resveratrol: Druiven, pinda’s, bramen, pistachenoten.

Het opnemen van deze voedingsmiddelen in het dieet kan helpen de ontsteking te verminderen en de controle over allergische reacties te verbeteren door de activatie van mastcellen te moduleren. Behalve voor mensen die allergisch zijn voor een van de genoemde voedingsmiddelen. Als iemand allergisch is voor een bepaald voedsel, moet het niet geconsumeerd worden, zelfs als het verbindingen bevat die potentieel ontstekingsremmende effecten hebben. De activatie van mastcellen in deze gevallen is geen gevolg van een disbalans, maar van een verergerde immuunreactie, waardoor het risico op een reactie groter is dan welk mogelijk voordeel dan ook.

Om dezelfde voordelen zonder risico te behalen, kunnen alternatieve voedingsmiddelen gezocht worden die vergelijkbare verbindingen bevatten, maar zonder het allergene potentieel.

Hoewel voeding een belangrijke rol kan spelen in het moduleren van de immuunrespons en de activatie van mastcellen, is het essentieel om het dieet aan te passen aan de individuele behoeften, vooral bij mensen met voedselallergieën.

Het doel is om de gunstige effecten van bioactieve verbindingen te benutten zonder de veiligheid van de patiënt in gevaar te brengen.

De regulatie van mastcellen via voeding is een toegankelijke natuurlijke strategie, die kan worden gebruikt als aanvulling op conventionele behandelingen en supplementatie.

Hoewel studies hebben aangetoond dat bepaalde verbindingen in de vorm van supplementen gunstige effecten hebben, is het belangrijk te benadrukken dat deze verbindingen ook in bepaalde voedingsmiddelen voorkomen.

Daarom kan een dieet rijk aan flavonoïden, polyfenolen, carotenoïden, essentiële vetzuren en ontstekingsremmende specerijen bijdragen aan het moduleren van de mastcelrespons en het verminderen van ontstekingen.

Het gebruik van dieetcomponenten met immunomodulerende effecten vormt een veelbelovende alternatieve benadering voor de preventie en behandeling van allergische aandoeningen die verband houden met mastcellen.

Als hulp nodig is bij het personaliseren van het dieet, wordt het aanbevolen om hulp te vragen aan een diëtist of voedingsdeskundige die gespecialiseerd is in psychoneuroimmunologie.

Dit benadering biedt zowel kansen voor toekomstig onderzoek als voor gepersonaliseerde voedingsstrategieën bij de behandeling van allergische aandoeningen en stoornissen die verband houden met de activatie van mastcellen.