Wist je dat histamine niet alleen betrokken is bij allergieën, maar ook een rol kan spelen bij auto-immuunziekten zoals Hashimoto, lupus, multiple sclerose of reumatoïde artritis?
In dit artikel leg ik stap voor stap uit hoe histamine en bepaalde cellen – zogenaamde mestcellen – een rol kunnen spelen bij het ontstaan of het verloop van deze aandoeningen. En vooral hoe deze informatie je kan helpen bewuster met je gezondheid om te gaan.
Histamine en auto-immuun hypothyreoïdie: wat is het verband?
Auto-immuun hypothyreoïdie, beter bekend als de ziekte van Hashimoto, ontstaat wanneer het immuunsysteem per ongeluk de schildklier aanvalt en zijn werking verstoort.
Uit verschillende studies blijkt dat veel mensen met Hashimoto ook symptomen ervaren die verband houden met histamine, zoals netelroos, migraine, spijsverteringsklachten of chronische vermoeidheid.
Een opvallend feit: mensen met chronische spontane urticaria (een mestcel-gerelateerde aandoening) hebben een 5 tot 7 keer hogere kans om anti-schildklierantistoffen (anti-TPO) te hebben.
Bovendien worden bij hypothyreoïdie vaak verhoogde niveaus van mestcellen en histamine in het weefsel waargenomen. Dit betekent dat een tekort aan schildklierhormonen de gevoeligheid voor histamine kan verhogen, wat bijdraagt aan ontstekingssymptomen.
Er wordt ook vermoed dat mensen met Hashimoto vaker een histamine-intolerantie hebben, mogelijk als gevolg van een verstoorde darmflora of een verminderde activiteit van het DAO-enzym (diamineoxidase), dat normaal gesproken histamine in de darmen afbreekt.
Auto-immuunontsteking bevordert de afgifte van histamine en een overmaat aan histamine kan de schildklierontsteking verergeren – een vicieuze cirkel.
Daarom kan het reguleren van blootstelling aan histamine een aanvullende benadering zijn om klachten te verlichten, naast het behandelen van de onderliggende auto-immuniteit.
Histamine en lupus: versterkte ontsteking
Systemische lupus erythematosus (SLE) is een complexe auto-immuunziekte die verschillende organen kan aantasten: huid, nieren, gewrichten, hart…
In beschadigd weefsel van mensen met lupus zijn verhoogde concentraties geactiveerde mestcellen gevonden. Deze cellen geven niet alleen histamine vrij, maar ook enzymen die het weefsel aantasten, zoals metalloproteïnasen (MMP’s).
Sommige genetische studies suggereren dat varianten in de histaminemetabolisme-genen invloed kunnen hebben op de aanleg voor lupus. Veranderingen in het H4-histaminereceptor-gen zijn bijvoorbeeld in verband gebracht met een verhoogd risico op SLE. Deze receptor bevindt zich op immuuncellen zoals T-lymfocyten en dendritische cellen, en beïnvloedt hun activatie.
In de praktijk melden sommige mensen met lupus symptomen die lijken op allergieën (zoals netelroos of zwellingen) tijdens actieve ziektefases, wat kan wijzen op gelijktijdige histamineafgifte en auto-immuunactiviteit.
Multiple sclerose
Multiple sclerose (MS) is een auto-immuunziekte van het centrale zenuwstelsel, waarbij het immuunsysteem de myeline aanvalt – de beschermlaag rondom zenuwen.
Ook in het zenuwstelsel zijn mestcellen aanwezig. Wanneer ze geactiveerd worden, geven ze histamine, TNF-α, IL-1β en andere ontstekingsstoffen af, waardoor de bloed-hersenbarrière meer doorlaatbaar wordt. Hierdoor kunnen immuuncellen het zenuwweefsel binnendringen en ontsteking veroorzaken.
Tijdens MS-opvlammingen is verhoogde mestcelactiviteit in de hersenen waargenomen, samen met verhoogde histamineniveaus in het hersenvocht.
Dierstudies tonen aan dat het gebruik van antihistaminica of mestcelstabilisatoren de ernst van de ziekte kan verminderen, wat erop wijst dat histamine een rol speelt in neuro-inflammatie.
Reumatoïde artritis: pijn, histamine en gewrichtsontsteking
Reumatoïde artritis is een chronische auto-immuunziekte die vooral de gewrichten aantast, met zwelling, pijn en schade als gevolg.
In het gewrichtsvocht en ontstoken weefsel van mensen met reumatoïde artritis zijn hoge niveaus van histamine en grote aantallen mestcellen aangetroffen. Histamine verwijdt bloedvaten en verhoogt hun doorlaatbaarheid, waardoor immuuncellen makkelijker de gewrichten binnendringen.
Daarnaast activeert histamine de H1-receptoren op zenuwen, wat de pijnperceptie versterkt. Ook stimuleert histamine osteoclasten – cellen die bot afbreken.
Dieronderzoek toont aan dat blokkade van de H4-receptor de symptomen van artritis aanzienlijk vermindert.
Mestcellen en laaggradige ontsteking
Mestcellen zijn waakzame cellen van het immuunsysteem. Wanneer ze geactiveerd worden, geven ze histamine, heparine, tryptase, cytokines, prostaglandines en andere ontstekingsmediatoren vrij.
Chronisch of licht geactiveerde mestcellen kunnen bijdragen aan een ‘stille’ of laaggradige ontsteking, die op termijn auto-immuunprocessen kan aanwakkeren.
Ook voeding en de darmflora beïnvloeden mestcellen. Bepaalde histaminerijke voeding of histamineproducerende darmbacteriën kunnen ontsteking verergeren.
Er zijn steeds meer aanwijzingen dat mensen met auto-immuunziekten (zoals Hashimoto of bindweefselziekten) ook te maken kunnen hebben met mestcelactivatiesyndroom (MCAS), een aandoening waarbij mestcellen op abnormale wijze histamine vrijgeven.
Dit betekent dat auto-immuniteit en mestcelreactiviteit soms samen voorkomen – en samen aangepakt zouden moeten worden.
Wat kun je doen?
Hoewel er nog verder onderzoek nodig is, kunnen sommige ondersteunende maatregelen helpen:
- Een ontstekingsremmend en eventueel histaminearm dieet volgen
- De gezondheid van de darmflora en darmwand ondersteunen
- Voeding rijk aan natuurlijke mestcelstabilisatoren kiezen: quercetine, kurkuma, omega-3…
- Alcohol, ultra-bewerkte voeding en bekende histamineliberatoren vermijden
- Specifieke supplementen overwegen, zoals Naturdao DAO (afhankelijk van je behoefte)
- Stress verminderen en het zenuwstelsel kalmeren
Kortom: inzicht in de rol van mestcellen, histamine en het immuunsysteem kan nieuwe perspectieven bieden op persoonlijke ondersteuning bij auto-immuunziekten zoals Hashimoto, lupus, multiple sclerose of reumatoïde artritis.
REFERENTIES
- Tienforti D, Di Giulio F, Spagnolo L, et al. Chronic urticaria and thyroid autoimmunity: a meta-analysis of case–control studies. J Endocrinol Invest. 2022;45(7):1317-1326.
- Chieffi Baccari G, Falvo S, Lanni A, et al. Mast cell population and histamine content in hypothyroid rat tissues. Animals (Basel). 2022;12(14):1840.
- Noto CN, Hoft SG, DiPaolo RJ. Mast cells as important regulators in autoimmunity and cancer development. Front Cell Dev Biol. 2021;9:752350.
- Gutowski Ł, Kanikowski S, Formanowicz D. Mast cell involvement in the pathogenesis of selected musculoskeletal diseases. Life (Basel). 2023;13(8):1690.
- Pinke KH, Lara VS, Sartori A. Should mast cells be considered therapeutic targets in multiple sclerosis?Neural Regen Res. 2020;15(12):2182-2189.
- Volonté C, Apolloni S, Amadio S. The histamine and multiple sclerosis alliance: pleiotropic actions and functional validation.Curr Top Behav Neurosci. 2022;59:217-239.
- Tedla N, Bandeira-Melo C, Tassinari P, et al. Ultraviolet radiation–induced cytokines promote mast cell accumulation and matrix metalloproteinase production: potential role in cutaneous lupus erythematosus. Scand J Rheumatol. 2011;40(3):197-204.